به گزارش هدف پرس به نقل از آرت نت؛ در طول قرنها، شهر آنی و بناهای مذهبی آن بارها میان فرهنگها و حکومتهای مختلف دستبهدست شده است.
اگر بپرسیم کدام شهر بیشترین کلیسا و معبد را دارد، احتمالاً نامهایی مانند رم، اورشلیم یا استانبول به ذهن میآید. اما اگر روایتهای تاریخی را باور کنیم، عنوان نخست به شهری میرسد که بسیاری حتی نامش را نشنیدهاند: آنی.
آنی که به «شهر هزار و یک کلیسا» شهرت دارد، در مرز ترکیه و ارمنستان و در حدود ۴۳ کیلومتری شرق شهر قارص قرار گرفته است. تاریخ دقیق بنیانگذاری آن روشن نیست، اما از سده پنجم میلادی در منابع ارمنی از آن یاد شده است. در آن زمان، آنی دژی متعلق به خاندان کامساراکان بود؛ خانوادهای اشرافی با ریشههای ایرانیتبار.
چهار قرن بعد، این شهر به دست خاندان باگراتونی افتاد و در سال ۹۶۱ میلادی به پایتخت پادشاهی آنان تبدیل شد. با انتقال مرکز سیاسی و همچنین مقر رهبری کلیسای حواری ارمنی به آنی در سال ۹۹۲، شهر به سرعت گسترش یافت و تا پایان همان سده، جمعیتش به بیش از صد هزار نفر رسید.
در سدههای بعد، آنی بارها میان قدرتهای مختلف جابهجا شد. در سال ۱۰۴۶ به امپراتوری بیزانس پیوست و سپس به دست گرجیان، شدادیان، مغولان و عثمانیان افتاد. زمینلرزههای پیدرپی نیز آسیبهای سنگینی به شهر وارد کرد. سرانجام در اوایل قرن هجدهم، با مهاجرت آخرین راهبان، شهر کاملاً متروک شد.
البته لقب «شهر هزار و یک کلیسا» را نباید به معنای واقعی کلمه گرفت. این عنوان احتمالاً اغراقآمیز و نمادین بوده است. با این حال، شمار کلیساهای آنی در اوج خود چشمگیر بوده است. مسافران قرن هفدهم، زمانی که شهر دیگر دوران شکوهش را پشت سر گذاشته بود، از حدود ۲۰۰ بنای مذهبی یاد کردهاند.
امروزه، از اواخر قرن نوزدهم که کاوشهای باستانشناسی آغاز شد، بقایای کمی بیش از ۴۰ سازه مذهبی از جمله کلیساها، نمازخانهها و آرامگاهها شناسایی شده است.
باشکوهترین بنای شهر، کلیسای جامع آنی است که در سال ۱۰۰۱ به دستور شاه گاگیک اول ساخته شد. این بنا با طولی حدود ۳۴ متر و ارتفاعی نزدیک به ۲۴ متر، از شاهکارهای معماری ارمنی به شمار میرود. گفته میشود معمار آن همان کسی بوده که پس از زمینلرزه سال ۹۸۹ در مرمت گنبد ایاصوفیه استانبول نقش داشته است.
در نزدیکی آن، کلیسای نجاتدهنده قرار دارد که در سال ۱۰۳۵ ساخته شد. گنبد این بنا که امروز تنها نیمی از آن باقی مانده، به گفته منابع تاریخی قطعهای از صلیبی را در خود جای داده بود که مسیح بر آن مصلوب شده بود.
کلیسای سن گریگور نیز از دیگر بناهای شاخص آنی است؛ ساختمانی دوازدهضلعی با گنبدی بر فراز آن که به آرامگاهی زیرزمینی متصل میشود. باور بر این است که پیکر شاهزاده گریگور پهلاوونی، واپسین فرمانروای ارمنی آنی پیش از ورود بیزانسیها، در این محل دفن شده بود.
با توجه به تاریخ پرتلاطم آنی، از جنگها و زلزلهها گرفته تا تنشهای مرزی میان ترکیه و ارمنستان، وضعیت کنونی این محوطه شگفتانگیز است. بقایای «شهر هزار و یک کلیسا» با وجود همه فراز و نشیبها پابرجا ماندهاند. این محوطه در سال ۲۰۱۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد تا حفاظت از آن برای نسلهای آینده تضمین شود.
