کشفی تازه از آمیزش فرهنگها در جهان باستان
به گزارش هدف پرس به نقل از ثروت؛ پژوهشگران دانشگاه هایدلبرگ آلمان موفق شدهاند نوشتههای یک لوح سربی متعلق به حدود ۱۸۰۰ سال پیش را رمزگشایی کنند؛ شیئی کوچک اما مهم که در جریان کاوشهای باستانشناسی در شهر «هِرلِن» در جنوب هلند کشف شده است. این لوح در گودالی در زیر میدان مرکزی شهر پیدا شد؛ منطقهای که در دوران امپراتوری روم بخشی از سکونتگاه نظامی «کوریووالوم» به شمار میرفت.
کوریووالوم در امتداد جاده تاریخی «ویا بلجیکا» قرار داشت؛ راهی مهم که در دوران روم مناطق مختلف اروپای غربی را به یکدیگر متصل میکرد و از تونگرن در بلژیک تا شهر کلن در آلمان امتداد داشت. بقایای حمامهای عمومی این شهر رومی هنوز هم در هِرلِن دیده میشود و از مهمترین آثار معماری رومی در هلند به شمار میآید.
لوح کشفشده قطعهای کوچک از سرب است که حدود ۹ در ۴.۵ سانتیمتر اندازه دارد. بررسیهای آزمایشگاهی نشان میدهد که این اثر به قرن دوم میلادی تعلق دارد. در جهان باستان، سرب مادهای رایج برای نگارش متون آیینی و جادویی به شمار میرفت، زیرا نرم بود و بهراحتی میشد نوشتهها را بر سطح آن حک کرد. افزون بر این، در باورهای رایج آن دوره، این فلز ویژگیهایی نمادین داشت و برای ثبت دعاها، درخواستها یا آیینهای خاص مورد استفاده قرار میگرفت.
برای خواندن نوشتههای کمرنگ روی این لوح، پژوهشگران از فناوری «تصویربرداری بازتابی» استفاده کردند؛ روشی پیشرفته که با ترکیب تصاویر متعدد در شرایط نوری متفاوت، امکان مشاهده دقیق برجستگیها و خطوط بسیار ظریف را فراهم میکند. این روش به باستانشناسان اجازه داد متن حکشده روی لوح را با دقت بیشتری بررسی کنند.
نتایج این بررسیها نشان داد که متن لوح به زبان یونانی باستان نوشته شده و در آن نشانههایی از سنتهای آیینی مرتبط با مصر نیز دیده میشود. این موضوع برای پژوهشگران اهمیت زیادی دارد، زیرا بیشتر لوحهای مشابهی که در شمال اروپا کشف شدهاند، به زبان لاتین نوشته شدهاند. به همین دلیل، این اثر نمونهای جالب از آمیزش فرهنگی در قلمرو گسترده امپراتوری روم به شمار میرود.
در متن این لوح چند نماد و نشانه خاص دیده میشود که در متون آیینی باستان برای اشاره به نیروهای ماورایی به کار میرفتند. پس از این نشانهها چهار نام آمده است: دو نام مردانه به زبان لاتین و دو نام زنانه به زبان یونانی. پژوهشگران معتقدند این نامها احتمالاً به افرادی از طبقات پایین جامعه یا بردگان تعلق داشته است.
با این حال هنوز مشخص نیست این نوشته دقیقاً با چه هدفی تهیه شده است. برخی پژوهشگران احتمال میدهند این متن در قالب یک درخواست آیینی علیه چند نفر نوشته شده باشد، در حالی که احتمال دیگری نیز مطرح شده است: اینکه این افراد خود نویسندگان یا سفارشدهندگان متن بودهاند و آن را برای مقابله با شخصی ناشناس تهیه کردهاند.
جولیا لوگووایا، پژوهشگر مؤسسه پاپیروسشناسی دانشگاه هایدلبرگ، معتقد است حتی ممکن است یکی از زنان نامبرده در متن، نویسنده این لوح بوده باشد؛ کسی که شاید دانش چنین آیینهایی را از مناطق شرقی امپراتوری، بهویژه مصر رومی، با خود به این منطقه آورده باشد.
یواخیم کواک، مدیر مؤسسه مصرشناسی دانشگاه هایدلبرگ، در توضیح اهمیت این کشف میگوید: در سدههای نخست میلادی، سنتهای فرهنگی و مذهبی خاور نزدیک، مصر، جهان یونانی و حتی برخی سنتهای یهودی و مسیحی بهتدریج با یکدیگر درآمیختند و در سراسر امپراتوری روم گسترش یافتند. به گفته او، لوح کشفشده در هِرلِن نمونهای ملموس از این فرایند گسترده تبادل فرهنگی است.
قرار است این اثر تاریخی پس از پایان مطالعات علمی در موزه شهر هِرلِن به نمایش گذاشته شود. همچنین متن کامل و تحلیلهای پژوهشگران درباره این لوح در آینده نزدیک در یک نشریه علمی تخصصی منتشر خواهد شد.
