به گزارش هدف پرس به نقل از آرت نت؛ یک دلال هنری بلژیکی سه سال پیش در یک حراجی آنلاین اثری را خرید که تصور میکرد شاید اثری ناشناخته از یک استاد کهن باشد. اکنون به نظر میرسد این حدس چندان هم بیپایه نبوده است. این اثر احتمالا کاری از پیتر پل روبنس است و علاوه بر آن، ویژگی غیرمنتظرهای دارد: اگر تابلو را ۱۸۰ درجه بچرخانید، تصویری دیگر در دل آن آشکار میشود.
اثر، مطالعهای از چهره مردی سالخورده با ریشی بلند و پرپشت است که سر بی موی او در برابر پسزمینهای تیره روشن شده است. اما با چرخاندن اثر، چهره زنی جوان در میان انبوه ریش مرد نمایان میشود؛ گویی تصویر دوم در دل نخستین ترکیب پنهان شده است.
کلاس مولر، دلال هنری بلژیکی، این اثر را از یک حراجخانه کمنامونشان در شمال اروپا خرید. حراجخانه آن را تنها به عنوان مطالعهای روی کاغذ از «مکتب فلاندری» و از هنرمندی ناشناس معرفی کرده بود. مولر میگوید مطمئن نبود که با اثری از روبنس روبهرو است، اما کیفیت کار و حالوهوای آن را «روبنسگونه» میدید و همین موضوع او را به تحقیق بیشتر واداشت.
او در گفتوگو با روزنامهها گفته است که شخصیت تصویر بلافاصله توجهش را جلب کرد؛ چهرهای که میتوانست قدیس پطرس یا حتی نپتون باشد. به گفته مولر، کیفیت اثر بالا بود و چهره برایش آشنا به نظر میرسید. کمی بعد متوجه شد که همین مرد سالخورده با سر خمیده در مجموعه «دوازده حواری» روبنس دیده میشود؛ مجموعهای که به سفارش دوک لرما خلق شد و اکنون در موزه ال پرادو مادرید نگهداری میشود. شباهت این چهره به قدیس توماس در آن مجموعه چشمگیر است؛ قدیسی که سر به زیر افکنده و مشغول خواندن کتابی سنگین است.
به گفته مولر، همین مدل چهره در دیگر آثار روبنس نیز دیده میشود: در محراب «برپایی صلیب» در کلیسای جامع آنتورپ، در اثر «خراج پول» در موزه لژیون آو آنر سانفرانسیسکو، و نیز در «ستایش مجوسان» در پرادو. چنین تکراری میتواند نشان دهد که روبنس از این چهره به عنوان الگویی برای خلق تیپهای چهرهای متفاوت در ترکیببندیهایش استفاده میکرده است.
مولر این اثر را با قیمتی کمتر از ۱۰۰ هزار یورو خرید؛ رقمی که آن را «معقول» توصیف کرده است. قرار است این کار برای نخستین بار در نمایشگاه برافا ۲۰۲۶ در بروکسل به نمایش گذاشته شود؛ رویدادی که خود مولر ریاست آن را بر عهده دارد. او امیدوار است بتواند موزهای را برای میزبانی بلندمدت اثر متقاعد کند.
نقاشی روغن روی چوبی که این مطالعه به آن مربوط میشود، به سالهای ۱۶۱۰ تا ۱۶۱۲ نسبت داده شده و در صورت تایید اصالت، مطالعه روی کاغذ باید اندکی پیش از آن، حدود ۱۶۰۹، خلق شده باشد. بازگشت مکرر این چهره در آثار مختلف روبنس این احتمال را تقویت میکند که اثر نوعی الگوی اولیه برای استفاده در صحنههای بزرگتر بوده است.
برای بررسی دقیقتر، مولر با بن فان بندن، مدیر پیشین خانه روبنس در آنتورپ، تماس گرفت. فان بندن گفته است که احتمال انتساب به روبنس زیاد است، هرچند باید محتاط بود؛ زیرا این اثر احتمالا نه برای بازار، بلکه به عنوان ماده کاری در کارگاه هنرمند خلق شده است. با این حال، او کیفیت اجرایی آن را چشمگیر و بسیار زنده توصیف کرده است.
در مقابل، برخی کارشناسان بر احتیاط تاکید دارند. نیکو فان هاوت، رئیس مجموعههای موزه سلطنتی هنرهای زیبای آنتورپ و نویسنده کتابی درباره مطالعات چهره روبنس، اعلام کرده است که تنها درباره آثاری که شخصا دیده باشد اظهار نظر میکند. او یادآور شده که موزهها به طور مداوم با درخواستهایی از سراسر جهان روبهرو میشوند؛ افرادی که گمان میکنند شاهکاری در اختیار دارند، در حالی که احتمال در اختیار داشتن یک اثر اصیل بسیار ناچیز است.
با این حال، در فهرست کارگاه روبنس اشارهای به مطالعهای از همین مرد سالخورده شده است؛ نکتهای که این احتمال را مطرح میکند که اثر خریداریشده همان مطالعه گمشده باشد.
درباره تصویر پنهان زن نیز چنین به نظر میرسد که قصد خلق یک خطای دید آگاهانه در میان نبوده است. احتمال داده میشود که چهره زن نخست روی کاغذ نقش بسته و سپس هنرمند تصمیم گرفته از همان سطح برای ترکیب تازهای استفاده کند و تصویر پیشین را در دل اثر جدید پنهان سازد.
نمایشگاه برافا از ۲۵ ژانویه تا ۱ فوریه ۲۰۲۶ در بروکسل برگزار شد و این اثر برای نخستین بار در آنجا در معرض دید عموم قرار گرفت؛ اثری که اگر انتسابش تایید شود، میتواند نمونهای نادر از فرایند کاری روبنس و استفاده او از الگوهای چهرهای در کارگاهش باشد.
