به گزارش خبرنگار مهر، مدیریت سرمایهگذاری و توسعه کسبوکار شرکت ملی نفت ایران در دولت چهاردهم، سه محور اصلی را دنبال کرده است؛ بهبود محیط کسبوکار در بخش بالادست نفت و گاز، طراحی ابزارهای نوین تأمین مالی و توسعه مشارکت بخش خصوصی در پروژههای زیرساختی و تولیدی. برآیند این اقدامات، معرفی بیش از ۲۰۰ فرصت سرمایهگذاری، ایجاد صندوق تضمین ارزی صنعت نفت، تسهیل انعقاد قراردادهای بالادستی، واگذاری طرحهای فرآورشی و حفاری به بخش خصوصی و اجرای برنامههای جدید برای جمعآوری گازهای همراه و مشعل بوده است.
تسهیل سرمایهگذاری و ایجاد ابزارهای جدید تأمین مالی
یکی از مهمترین اقدامات انجامشده، برگزاری رویداد سرمایهگذاری در نفت و گاز با حضور ۳۵۰ شرکت داخلی و خارجی بود. در این رویداد، بیش از ۲۰۰ فرصت سرمایهگذاری برای نخستینبار بهصورت عمومی معرفی و جزئیات آنها در قالب کتاب «فرصتهای سرمایهگذاری» منتشر شد. این اقدام با هدف افزایش شفافیت، تسهیل دسترسی سرمایهگذاران به اطلاعات پروژهها و ایجاد رقابت برای ورود منابع جدید به صنعت نفت انجام شد.
همچنین بسته مشوقها و تسهیل در انعقاد قراردادهای بالادستی به تصویب شورای اقتصاد رسید. این بسته، چارچوب مشخصتری برای مشارکت بخش خصوصی و غیردولتی در پروژههای نفت و گاز فراهم میکند. در کنار آن، مسیر انعقاد قراردادها نیز بازطراحی شد و زمان امضای قراردادهای بالادستی که پیش از این یکی از دغدغههای اصلی سرمایهگذاران بود، به کمتر از شش ماه کاهش یافت.
در حوزه تأمین مالی، تصویب شیوهنامه تأمین مالی قراردادهای بالادستی نفت و گاز، امکان استفاده از ظرفیت بانکها و بازار سرمایه را فراهم کرد. بر اساس این سازوکار، تاکنون حدود ۲۰۰ میلیون دلار از طریق شرکتهای طرف قراردادهای IPC تأمین مالی شده است.
راهاندازی صندوق تضمین ارزی صنعت نفت نیز از دیگر اقدامات مهم این دوره است. این صندوق با مشارکت صندوق توسعه ملی، بانکهای تجاری، شرکتهای خصوصی فعال در بخش بالادست، بورس انرژی، صندوق پژوهش و فناوری صنعت نفت و شرکت ملی نفت ایران، با سرمایه اولیه ۳۰۰ میلیون یورو ایجاد شده است. مأموریت اصلی صندوق، صدور ضمانتنامه ارزی برای بخش خصوصی و غیردولتی بر پایه قراردادها و عواید حاصل از اجرای پروژههای نفتی است.
این ضمانتنامهها میتوانند زمینه تأمین مالی از بازار پول و سرمایه و همچنین جذب منابع ارزی ایرانیان خارج از کشور را فراهم کنند. به این ترتیب، یکی از خلأهای مهم تأمین مالی پروژههای بالادستی، یعنی نبود نهادی تخصصی برای تضمین منابع ارزی، تا حد زیادی پوشش داده خواهد شد.
ایجاد سکوی هوشمند سرمایهگذاری نفت و گاز نیز در مراحل نهایی قرار دارد. این سکو قرار است ارتباط میان صاحبان پروژه، سرمایهگذاران و مجموعههای تأمین مالی را برقرار کند و امکان مشارکت طیف گستردهای از سرمایهگذاران، از صاحبان سرمایههای خرد تا شرکای بزرگ پروژهها، را فراهم آورد.
در همین راستا، مجوز انتشار ۶۰۰ میلیون دلار اوراق ارزی نیز از شورای ملی تأمین مالی دریافت شده است. منابع حاصل از این اوراق برای اجرای طرح جهش تولید ۲۵۰ هزار بشکهای نفت اختصاص خواهد یافت.
مشارکت عمومی ـ خصوصی در حفاری و فرآورش
شرکت ملی نفت ایران، مشارکت عمومی ـ خصوصی را بهعنوان خانواده جدیدی از قراردادها در پروژههای نفت و گاز دنبال میکند. در این مسیر، آییننامه اجرایی این الگوها با همکاری دولت، وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان برنامه و بودجه تدوین شده است. همچنین شیوهنامه ارزیابی سرمایهگذاران و نحوه ورود آنها به فراخوانهای واگذاری قراردادها به شرکتهای تابعه ابلاغ شده است.
بر مبنای این چارچوب، پنج الگوی جدید مشارکت عمومی ـ خصوصی در زمینههایی مانند خرید دکلهای حفاری، تأمین خدمات فرآورش نفت خام و تأمین دکلهای خشکی طراحی و ابلاغ شده است. بخشی از این الگوها نیز به قراردادهای اجرایی تبدیل شدهاند.
در بخش فرآورش، فرآوری ۳۸۰ هزار بشکه نفت خام در قالب هفت قرارداد BOO به بخش خصوصی و غیردولتی واگذار شده است. این قراردادها با وجود محدودیتهای مالی، تحریمی و عملیاتی، در حال اجرا هستند و میتوانند ظرفیت قابل توجهی برای افزایش تولید، ایجاد ارزش افزوده و تقویت نقش شرکتهای داخلی ایجاد کنند.
در حوزه حفاری دریایی نیز برای تأمین چهار دستگاه دکل حفاری با سال ساخت پایین قرارداد منعقد شد. در نتیجه این اقدام، نخستین دکل حفاری دریایی پس از ۱۳ سال وارد کشور شد و اکنون در پارس جنوبی مشغول فعالیت است. در بخش حفاری خشکی نیز، در کنار برنامه تجهیز شرکت ملی حفاری ایران، طرح خرید تضمینی خدمات حفاری از بخش خصوصی اجرا و برای تأمین ۱۸ دکل حفاری در مناطق نفتخیز جنوب قرارداد امضا شده است.
مجموع این قراردادها، علاوه بر تقویت ظرفیت حفاری کشور، زمینه ایجاد نزدیک به ۱۱ هزار و ۲۰۰ فرصت شغلی در مناطق محروم و کمترتوسعهیافته را فراهم میکند. برآوردها نشان میدهد اجرای این طرحها میتواند سالانه ۱۷.۶ میلیارد دلار درآمد برای کشور به همراه داشته باشد.
شرکت ملی نفت ایران همچنین برنامه دارد در مهرماه، فراخوان متمرکزی برای واگذاری فرصتهای جدید سرمایهگذاری برگزار کند. احداث نیروگاههای خورشیدی و حرارتی، آبشیرینکنها در جزایر نفتی، ایستگاههای تقویت فشار گاز، تلمبهخانههای نفت خام، واحدهای افزایش فشار چندفازی سرچاهی، واحدهای تولید نیتروژن، واحدهای فرآورش نفت خام و دکلهای حفاری، بخشی از این فرصتها خواهد بود.
خاموشی مشعلها و تأمین مالی فشارافزایی پارس جنوبی
جمعآوری گازهای همراه نفت و کاهش مشعلسوزی، یکی از مهمترین برنامههای صنعت نفت در دولت چهاردهم بوده است. بر اساس مصوبه هیئتمدیره شرکت ملی نفت ایران، گازهای همراه و مشعل با نرخ پایه صفر در معرض رقابت بخش خصوصی و غیردولتی قرار گرفتند. در نتیجه، ۳۰ مزایده برگزار و ۲۳ قرارداد امضا شد که اجرای آنها به خاموشی ۵۷ مشعل نفتی منجر خواهد شد.
از ابتدای دولت چهاردهم تاکنون، میزان جمعآوری گاز مشعل از حدود پنج میلیون به بیش از ۹ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته است. در حال حاضر حدود ۸۰ میلیون مترمکعب گاز همراه نفت در کشور تولید میشود که بخشی از آن به واحدهای NGL و دیگر تأسیسات پاییندستی تحویل میشود و بخش دیگر، به دلیل کمبود زیرساختهای فرآورش، شیرینسازی، فشارافزایی و انتقال، سوزانده میشود.
برای مدیریت این وضعیت، بیش از ۹۰ نقطه مشعلسوزی در هفت استان شناسایی شده و حدود ۳۰ نقطه به سرمایهگذاران واگذار شده است. برنامههای کوتاهمدت ۱۸ تا ۳۰ ماهه نیز برای جمعآوری سریع گازهای مشعل تعریف شدهاند. در این طرحها، سرمایهگذار مسئولیت تأمین مالی، اخذ مجوز، ساخت تجهیزات و راهاندازی واحدها را بر عهده میگیرد.
در بخش طرحهای بزرگ، جمعآوری گازهای مشعل شرق کارون، احداث کارخانه NGL ۳۲۰۰ در غرب کارون، NGL ۳۱۰۰ در دهلران و NGL خارک در دستور کار قرار دارد. NGL ۳۲۰۰ در سال ۱۴۰۲ به بهرهبرداری رسید و NGL ۳۱۰۰ نیز در مردادماه وارد مدار شد. مجموع سرمایهگذاری انجامشده در این دو پروژه حدود یکونیم میلیارد دلار بوده است.
برآوردها نشان میدهد برای جمعآوری بخش عمده گازهای مشعل، حدود شش میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز است که تاکنون نزدیک به ۴.۵ میلیارد دلار آن از سوی بخش خصوصی جذب شده است. ظرفیت پایدار ایجادشده در برنامههای بلندمدت نیز حدود یک میلیارد و ۹۰۰ میلیون فوت مکعب در روز برآورد میشود؛ رقمی نزدیک به تولید یک فاز پارس جنوبی.
در بخش فراساحل، جمعآوری ۳۰۰ میلیون فوت مکعب گاز مشعل میدان فروزان و تکمیل NGL خارک، انتقال گازهای همراه میدان مشترک سلمان برای تأمین خوراک NGL سیری و جمعآوری گازهای همراه بهرگان و خارک دنبال میشود. همچنین قراردادهایی برای خاموشی مشعلهای شهر اهواز با مشارکت سرمایهگذار خارجی و انتقال فناوری در حال پیگیری است.
هدفگذاری وزارت نفت، کاهش حجم گازسوزی به حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در روز تا پایان دولت چهاردهم است. تحقق این هدف به تسریع فرآیند واگذاری، تأمین مالی، رفع موانع قراردادی و ورود شرکتهای بیشتر به این حوزه وابسته خواهد بود.
در کنار این اقدامات، برای اجرای طرح فشارافزایی پارس جنوبی نیز منبع مالی پایدار پیشبینی شده است. پیشنهاد شرکت ملی نفت ایران با همکاری دولت و سازمان برنامه و بودجه به تصویب شورای اقتصاد رسید و بر اساس آن، منابع مورد نیاز طرح از محل درآمد حاصل از فروش نفت خام تأمین خواهد شد. این تصمیم، وابستگی طرح به منابع نامطمئن را کاهش میدهد و زمینه اجرای پروژهای راهبردی برای حفظ تولید، صیانت از میدان مشترک و تأمین امنیت انرژی کشور را فراهم میکند.
