هدف پرس: مارک روتکو (۱۹۰۳-۱۹۷۰) یکی از تأثیرگذارترین هنرمندان قرن بیستم و از چهرههای اصلی اکسپرسیونیسم انتزاعی آمریکا است؛ هنرمندی که نقاشیهای موسوم به میدانرنگ او، با سادگی ظاهری و عمق عاطفی، تجربهای متفاوت از مواجهه با اثر هنری را پیش روی مخاطب قرار دادند. بااینحال، شناخت روتکو تنها ازطریق نقاشیهایش کامل نمیشود. او در تمام دوران فعالیت حرفهای خود درباره هنر، آموزش، نقش هنرمند و رابطه میان اثر و مخاطب نوشته است؛ نوشتههایی که تا سالها کمتر شناخته شده بودند و اکنون امکان تازهای برای درک جهان فکری او فراهم میکنند.
کتاب «نوشتههایی درباره هنر» مجموعهای از حدود نود متن مارک روتکو است که نوشتههای او را از سال ۱۹۳۴ تا ۱۹۶۹، یعنی تقریباً تمام دوره حرفهای فعالیتش، در بر میگیرد. این مجموعه شامل مقالهها، نامهها، بیانیهها، سخنرانیها، یادداشتها و مکاتبات روتکو با هنرمندان، منتقدان، کیوریتورها و مدیران موزههاست و تصویری گستردهتر از هنرمندی ارائه میدهد که برخلاف تصور رایج، نهتنها از نوشتن فاصله نداشت، بلکه نوشتار را ابزاری برای اندیشیدن و گفتوگو درباره هنر میدانست. این کتاب با ترجمه الهه عزیزی و توسط انتشارات دانان، ناشر تخصصی کتابهای هنری، به چاپ رسیده است.
انتشار این کتاب اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا نخستین بار است که نوشتههای روتکو به زبان فارسی ترجمه و منتشر میشود. «نوشتههایی درباره هنر» یکی از عناوین مجموعه «خود-واژهنگاره» انتشارات دانان است؛ مجموعهای که تلاش دارد نوشتههای هنرمندان تجسمی برجسته جهان را بهعنوان بخشی از میراث فکری و خلاقانه آنان در اختیار مخاطب فارسیزبان قرار دهد.
نوشتههای روتکو در این کتاب تنها شرحی بر آثار او نیستند، بلکه مسیر تحول اندیشه هنرمندی را نشان میدهند که از نقاشی فیگوراتیو بهسوی انتزاع حرکت کرد و همواره درباره مفاهیمی چون فرم، فضا، زیبایی، اسطوره، معنای هنر و ارتباط میان اثر و بیننده تأمل داشت. این متون همچنین ابعاد کمتر دیدهشدهای از شخصیت روتکو را آشکار میکنند؛ از دغدغههای او درباره آموزش هنر گرفته تا دیدگاههایش درباره جایگاه هنرمند در جامعه و نقش تجربه زیباشناختی.
ترجمه فارسی این اثر را الهه عزیزی بر عهده داشته است. ساختار متنوع و گستره زمانی نوشتههای روتکو، ترجمه این مجموعه را با چالشهای ویژهای همراه کرده است. متنهای این مجموعه یکدست نیستند؛ بخشی از آنها نامههایی شخصی با لحنی صمیمی و گفتوگومحورند، برخی دیگر مقالهها و سخنرانیهایی با زبانی نظری و فلسفی، و گروهی نیز یادداشتهایی پراکندهاند که بازتاب مستقیم فرایند فکر کردن هنرمند هستند. ترجمه چنین مجموعهای نیازمند توجه همزمان به تفاوت لحنها، فضای تاریخی متنها و دقت در برگردان مفاهیم تخصصی هنر است؛ مترجم در این مسیر کوشیده است این ویژگیهای متنوع را در ترجمه فارسی حفظ کند.
همچنین کتاب تصویری تازه از رابطه میان کلام و تصویر در کار روتکو ارائه میدهد. هنرمندی که آثارش اغلب به سکوت و تجربه بیواسطه بصری شناخته میشوند، در نوشتههایش نشان میدهد که پشت این سکوت ظاهری، مجموعهای پیچیده از پرسشهای فلسفی و زیباشناختی درباره ماهیت هنر وجود داشته است.
این کتاب نهتنها برای علاقهمندان به نقاشی و مارک روتکو، بلکه برای هر خوانندهای که به پیوند میان اندیشه و آفرینش هنری علاقهمند است، فرصتی فراهم میکند تا با یکی از مهمترین هنرمندان هنر مدرن از زاویهای تازه روبهرو شود. «نوشتههایی درباره هنر» نشان میدهد که آثار روتکو تنها در سطح رنگ و فرم معنا نمییابند، بلکه ریشه در جهانی گسترده از تفکر، تجربه و جستوجوی مداوم برای یافتن معنای هنر دارند.
