به گزارش خبرآنلاین، بر اساس ماده ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی، توهین به کارمندان دولت هنگام انجام وظیفه جرم محسوب میشود و میتواند مجازات حبس یا جزای نقدی در پی داشته باشد. اصل این قانون محل تردید نیست و احترام به کارکنان دولت، همانند احترام به همه شهروندان، ضرورتی انکارناپذیر است. اما پرسش اینجاست که چرا این هشدارها بار دیگر به دیوار ادارات بازگشتهاند؛ آن هم در حالی که دولت در سال ۱۳۹۶ با صدور بخشنامهای نصب اطلاعیههای تهدیدآمیز خطاب به اربابرجوع را ممنوع اعلام کرده بود؛ بخشنامهای که همچنان اعتبار قانونی دارد.
بررسیهای میدانی نشان میدهد این تابلوها در سالهای اخیر بار دیگر، بیسروصدا اما گستردهتر از گذشته، در برخی ادارات و مراکز درمانی نصب شدهاند. اتفاقی که این پرسش را مطرح میکند که آیا مراجعهکننده از همان لحظه ورود، به چشم یک متهم بالقوه دیده میشود یا نظام اداری، به جای اصلاح شیوه ارائه خدمات، راه آسانتر یعنی هشدار و تهدید را انتخاب کرده است؟
واقعیت این است که بسیاری از تنشهای میان مردم و کارمندان، تنها نتیجه رفتار نامناسب مراجعهکنندگان نیست. تجربه روزمره شهروندان نشان میدهد پاسخهای مبهم، ارجاعهای مکرر، بروکراسی پیچیده، تأخیر در انجام امور و گاهی برخورد نامناسب برخی کارکنان نیز در شکلگیری این تنشها نقش دارد. در چنین شرایطی، نصب تابلوهای هشدار نهتنها مشکل را حل نمیکند، بلکه میتواند احساس بیاعتمادی و تقابل را تشدید کند.
نکته قابل تأمل دیگر، استفاده از نام و نشان دستگاه قضایی در برخی از این اطلاعیههاست؛ اقدامی که به نظر میرسد با هدف افزایش اثر بازدارندگی انجام میشود. این در حالی است که بررسیها نشان میدهد دستگاه قضایی در ماههای اخیر اطلاعیهای برای نصب در ادارات صادر نکرده است و استفاده از این نشانها میتواند برای اربابرجوع این تصور را ایجاد کند که هرگونه اعتراض یا حتی بیان نارضایتی، تبعات قضایی خواهد داشت.
در میان شهروندان نیز نگاههای متفاوتی وجود دارد. برخی معتقدند اگر خدمات اداری با سرعت، دقت و احترام ارائه شود، بسیاری از درگیریها اساساً شکل نخواهد گرفت. گروهی دیگر بر این باورند که احترام، رابطهای دوطرفه است و همانگونه که کارمندان باید با مردم برخورد مناسب داشته باشند، مراجعهکنندگان نیز موظف به رعایت ادب و احترام هستند.
محمد اسماعیلی، استاد ارتباطات اجتماعی، ریشه این چالش را در ضعف فرهنگ ارتباطی میداند. به گفته او، در برخی ادارات هنوز نگاهی از بالا به پایین نسبت به مردم وجود دارد و در مقابل، برخی شهروندان نیز کارمند را صرفاً موظف به اجرای بیچونوچرای خواستههای خود میدانند. از نگاه او، تا زمانی که آموزش مهارتهای ارتباطی، پاسخگویی و مشتریمداری به بخشی جداییناپذیر از نظام اداری تبدیل نشود، نصب تابلوهای هشدار تنها فاصله میان مردم و دولت را بیشتر خواهد کرد.
حسین اقدامی، کارشناس حقوقی، نیز تأکید میکند که توهین به کارمند دولت قابل دفاع نیست و قانون باید از کارکنان در برابر رفتارهای توهینآمیز حمایت کند. اما در مقابل، نبود سازوکارهای شفاف و مؤثر برای رسیدگی به شکایت مردم از تخلف، کمکاری یا رفتار نامناسب برخی کارمندان، یکی از خلأهای جدی نظام اداری است. به اعتقاد او، اگر قرار است اطلاعیهای بر دیوار ادارات نصب شود، بهتر است در کنار هشدارهای قانونی، حقوق اربابرجوع، مسیرهای ثبت شکایت و شیوه پیگیری تخلفات اداری نیز بهطور شفاف اطلاعرسانی شود.
آنچه امروز بیش از هر چیز احساس میشود، ضرورت بازگشت به فرهنگ احترام متقابل است؛ فرهنگی که نه با نصب تابلوهای تهدید، بلکه با آموزش، نظارت، پاسخگویی و اصلاح رفتار سازمانی شکل میگیرد. اعتماد عمومی با بخشنامه یا هشدار ساخته نمیشود، بلکه نتیجه برخورد محترمانه، انجام درست وظایف و رعایت حقوق هر دو سوی این رابطه است. شاید زمان آن رسیده باشد که به جای قابهای تهدید، دوباره همان جمله قدیمی بر دیوار ادارات دیده شود؛ جملهای ساده اما تأثیرگذار: «لطفاً با لبخند وارد شوید.»
۴۷۴۷
