به گزارش خبرنگار مهر، مصرف بنزین در ایران طی سالهای اخیر به یکی از چالشهای مهم در حوزه مدیریت انرژی تبدیل شده است. بخشی از این مصرف مربوط به ناوگان حمل و نقل عمومی به ویژه تاکسیها است که به دلیل نقش مهم در جابه جایی روزانه شهروندان سهم مشخصی از بنزین یارانهای دریافت میکنند. با این حال در نظام فعلی تخصیص سوخت معمولا سهمیه بنزین بر اساس عنوان تاکسی بودن خودرو پرداخت میشود و میزان فعالیت واقعی آن در نظر گرفته نمیشود. همین مسئله باعث شده بخشی از یارانه سوخت از مسیر اصلی خود یعنی خدمت رسانی به حمل و نقل عمومی منحرف شود. کارشناسان انرژی معتقدند یکی از راهکارهای موثر برای اصلاح این وضعیت تخصیص سوخت بر اساس پیمایش واقعی خودروها است. در این مدل میزان حرکت و فعالیت تاکسیها با استفاده از ابزارهای هوشمند ثبت میشود و سهمیه سوخت بر اساس عملکرد واقعی آنها تعیین میشود. در همین زمینه با رضا نصیری کارشناس حوزه انرژی درباره ضرورت اجرای چنین سیاستی گفت و گو کردهایم.
ضرورت اصلاح شیوه تخصیص سوخت به تاکسیها
رضا نصیری کارشناس حوزه انرژی معتقد است که نظام فعلی سهمیه بندی سوخت برای تاکسیها نیازمند بازنگری جدی است. او میگوید در شرایط فعلی هر خودرویی که عنوان تاکسی داشته باشد سهمیه مشخصی از بنزین یارانهای دریافت میکند در حالی که میزان فعالیت این خودروها با یکدیگر بسیار متفاوت است. برخی تاکسیها روزانه ساعتهای طولانی در سطح شهر کار میکنند و تعداد زیادی مسافر جابه جا میکنند اما برخی دیگر فعالیت محدودی دارند. وقتی سهمیه سوخت بدون توجه به میزان فعالیت پرداخت میشود در واقع نوعی بی عدالتی میان رانندگان شکل میگیرد.
به گفته این کارشناس یارانه بنزین باید در خدمت جابه جایی شهروندان قرار گیرد. اگر خودرویی از سهمیه یارانهای استفاده کند اما در عمل در حمل و نقل عمومی نقش فعالی نداشته باشد منابع عمومی به درستی مصرف نشده است. به همین دلیل لازم است نظام تخصیص سوخت به گونهای طراحی شود که سهمیه بیشتر به خودروهایی تعلق گیرد که واقعا در خدمت حمل مسافر هستند.
پیمایش واقعی مبنای عادلانه برای سهمیه سوخت
نصیری معتقد است استفاده از فناوریهای هوشمند میتواند امکان اجرای این سیاست را فراهم کند. او توضیح میدهد که با استفاده از جی پی اس میتوان میزان حرکت خودرو و محدوده فعالیت آن را ثبت کرد. در کنار آن تاکسی متر نیز اطلاعات دقیقتری از سفرهای مسافری ارائه میدهد. ترکیب این دادهها میتواند تصویر دقیقی از میزان فعالیت هر تاکسی ارائه دهد.
به گفته او در چنین مدلی سهمیه سوخت میتواند بر اساس میزان پیمایش واقعی و تعداد سفرهای ثبت شده تنظیم شود. این کار چند نتیجه مهم دارد. نخست اینکه بنزین یارانهای دقیقا به بخشی از ناوگان اختصاص مییابد که در حال خدمت رسانی به مردم است. دوم اینکه انگیزه رانندگان برای فعالیت بیشتر در ناوگان رسمی افزایش پیدا میکند. سوم اینکه امکان نظارت دقیقتر بر مصرف سوخت فراهم میشود.
او تاکید میکند که این مدل در بسیاری از کشورها تجربه شده و نتایج مثبتی در مدیریت مصرف سوخت و افزایش بهره وری ناوگان حمل و نقل داشته است.
مزایای اقتصادی و مدیریتی اجرای طرح
این کارشناس حوزه انرژی معتقد است تخصیص سوخت بر اساس پیمایش علاوه بر کنترل مصرف بنزین میتواند آثار مثبت اقتصادی و مدیریتی نیز داشته باشد. به گفته او یکی از مهمترین مزایای این طرح کاهش مصرف غیرهدفمند بنزین است. وقتی سهمیه سوخت به عملکرد واقعی وابسته شود امکان استفاده از بنزین یارانهای در بخشهای غیرمرتبط کاهش پیدا میکند.
او همچنین به نقش این دادهها در مدیریت شهری اشاره میکند. اطلاعات مربوط به پیمایش تاکسیها میتواند نشان دهد که کدام مناطق شهر با کمبود تاکسی مواجه هستند و کدام مسیرها بیشترین تقاضای سفر را دارند. چنین دادههایی برای برنامه ریزی حمل و نقل شهری بسیار ارزشمند است و میتواند به بهبود خدمات عمومی کمک کند.
به گفته نصیری البته اجرای این طرح نیازمند ایجاد یک سامانه یکپارچه میان نهادهای مختلف از جمله وزارت نفت شهرداری و سازمان تاکسیرانی است. همچنین باید به مسئله حفظ حریم خصوصی رانندگان و امکان اعتراض در صورت بروز خطای سامانه توجه شود.
کارشناسان انرژی معتقدند مدیریت مصرف بنزین در کشور بدون اصلاح شیوه توزیع یارانه سوخت امکان پذیر نیست. ناوگان حمل و نقل عمومی به ویژه تاکسیها به دلیل دریافت سهمیه بنزین یارانهای نقش مهمی در این زمینه دارند. در نظام فعلی سهمیه سوخت معمولا بر اساس عنوان تاکسی بودن خودرو پرداخت میشود و این موضوع میتواند زمینه انحراف یارانه را فراهم کند. تخصیص سوخت بر اساس پیمایش واقعی یکی از راهکارهایی است که میتواند این مشکل را تا حد زیادی برطرف کند. در این مدل میزان حرکت و فعالیت خودرو با استفاده از ابزارهای هوشمند ثبت میشود و سهمیه سوخت متناسب با عملکرد واقعی اختصاص مییابد. چنین رویکردی میتواند مصرف بنزین را هدفمندتر کند و عدالت بیشتری میان رانندگان ایجاد کند. البته اجرای موفق این سیاست نیازمند زیرساخت فنی مناسب اجرای تدریجی و جلب اعتماد رانندگان است. در صورت تحقق این شرایط تخصیص سوخت بر اساس پیمایش میتواند به یکی از ابزارهای موثر در اصلاح نظام یارانه انرژی و بهبود مدیریت حمل و نقل شهری تبدیل شود.
