الهه جعفرزاده: در آستانه سالروز زلزله ویرانگر منجیل و رودبار، بار دیگر موضوع «پیشنشانگرهای زلزله» مورد توجه قرار گرفته است؛ نشانههایی که گاه در قالب تغییرات آبهای زیرزمینی، نورهای مرموز، صداهای غیرعادی یا رفتار متفاوت جانوران گزارش میشوند. هرچند دانش امروز هنوز قادر به پیشبینی دقیق زمان و مکان وقوع زلزله نیست، اما پژوهشگران معتقدند برخی پدیدههای طبیعی میتوانند در آستانه زمینلرزههای بزرگ ظاهر شوند و مطالعه آنها برای شناخت بهتر فرایند وقوع زلزله اهمیت دارد.
مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی، با مرور تجربه زلزله ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ منجیل، به برخی از مهمترین نشانههای ثبتشده پیش از این رویداد اشاره میکند. به گفته او، یکی از مهمترین پدیدههای مشاهدهشده، تغییرات قابل توجه در آبهای زیرزمینی بود؛ بهطوری که خشک شدن ناگهانی برخی چشمهها و نوسان شدید سطح آب چاهها در روزها و ساعات پیش از زلزله گزارش شد. این تغییرات به تغییر شکل پوسته زمین و دگرگونی در ساختار سنگها در آستانه گسیختگی نسبت داده میشود.
مشروح گفتوگو را در این لینک بخوانید.
زارع همچنین توضیح میدهد که زلزله منجیل بهصورت یک شکست ناگهانی آغاز نشد و پیش از رویداد اصلی، نشانههایی از هستهزایی لرزهای و رویدادهای کوچک پیشلرزهای وجود داشت. با این حال، در آن زمان امکانات پایش پیشرفته امروز در اختیار پژوهشگران نبود و بسیاری از دادههای احتمالی قابل ثبت و تحلیل نشد.
یکی دیگر از موضوعات جذاب در مطالعات زلزله، گزارش نورهای مرموز پیش از برخی زمینلرزههاست. زارع میگوید پدیده موسوم به «نورهای زلزله» اگرچه نادر است، اما در برخی رویدادهای بزرگ جهان و ایران به طور مستند گزارش شده است. به باور برخی پژوهشگران، تنشهای شدید زمینساختی میتوانند موجب یونیزه شدن هوا و ایجاد نورهای آبی یا سبزرنگ در آسمان شوند. البته او تأکید میکند که بسیاری از نورهای مشاهدهشده هنگام زلزله، ناشی از آسیب دیدن شبکه برق و انفجار ترانسفورماتورهاست.
رفتار غیرعادی حیوانات نیز از دیگر پدیدههایی است که سالها مورد بحث قرار گرفته است. گزارشهایی از خروج ناگهانی جوندگان از لانهها، مهاجرت قورباغهها یا واکنش غیرمعمول پرندگان پیش از برخی زمینلرزهها وجود دارد. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که نمیتوان هر رفتار غیرعادی جانوران را نشانه وقوع قریبالوقوع زلزله دانست و بسیاری از این رفتارها ممکن است دلایل طبیعی دیگری داشته باشند.
زارع تأکید میکند که هیچیک از این نشانهها بهتنهایی امکان پیشبینی قطعی زلزله را فراهم نمیکنند. با این حال، ترکیب دادههای لرزهای، تغییرات محیطی، مشاهدات میدانی و سامانههای پایش پیشرفته میتواند در آینده به درک بهتر فرایند وقوع زمینلرزهها و ارتقای سامانههای هشدار کمک کند.
۴۷۲۳۲
